Zelf geborduurde patches maken met je borduurmachine

De meeste patches zijn tussen 50 en 100 mm (2 tot 4 in) breed. Dat formaat past in een borduurring van 4 × 4 in (100 × 100 mm), staat goed op een jasmouw, de zijkant van een pet, een rugzak of op de borst, en is groot genoeg voor een korte regel tekst.

Gangbare maten:

• 50–65 mm (2–2,5 in): patches voor mouw en pet, eenvoudige iconen, hooguit één of twee woorden.
• 75–90 mm (3–3,5 in): de klassieke embleemmaat voor jassen, tassen en uniformen.
• 100 mm (4 in) en groter: gedetailleerde taferelen, clublogo's met een ring van tekst, grote statements op de rug van een jas (een rugontwerp voor een jas komt meestal eerder op 250 mm uit).

Ontwerp voor de maat die je echt gaat borduren. Borduurgaren heeft een vaste dikte, dus details krimpen niet mee zoals pixels:

• Houd hoofdletters in satijnsteek minstens 5 mm hoog, en dichter bij 7 mm op een patch waar de tekst op keperstof met structuur staat. Dunne schreefjes en kleine letters onder die hoogte lopen dicht of vallen uit elkaar.
• Laat 1–2 mm ruimte tussen de rand en tekst of details die erlangs lopen, zodat de rand ze niet opslokt.
• Gebruik weinig kleuren en grote vormen. Een patch van 60 mm met tien kleuren en fijne schaduwen is op een meter afstand alleen nog ruis.
• Laat achtergrondvlakken waar het kan onbestikt. De keperstof geeft je de achtergrondkleur al, en zonder volledige achtergrondvulling bespaar je duizenden steken en blijft de patch soepel.

Een satijnrand voor een patch is op een thuismachine meestal tussen 1,5 en 3 mm breed, en breder (3–5 mm) als de rand na het borduren met een hittemes of schaar wordt uitgesneden, omdat een bredere rand meer foutmarge laat.

De rand heeft twee taken: hij dekt de ruwe snijrand af zodat die niet kan rafelen, en hij geeft de patch zijn afgewerkte omtrek. Voor de eerste taak moet hij over de snijrand heen worden geborduurd, met het grootste deel van de kolom op de stof en de buitenste uitslag van de naald net voorbij de rand, in de versteviging. Gaat de naald nooit over de rand, dan steken er vezels uit; gaat hij te ver, dan heeft de buitenkant van de rand niets om zich aan vast te houden en kunnen de steken eraf rollen.

Praktische richtlijnen:

• 1,5 mm: prima voor kleine, eenvoudige patches die je zorgvuldig in de ring bijknipt. De stijl Embleem van StitchMyPic gebruikt standaard 1,5 mm, en in de randopties kun je hem breder maken.
• 2–3 mm: een veiligere, meer traditionele patchlook, en vergevingsgezinder als je niet perfect strak hebt bijgeknipt.
• 3–5 mm: voor patches die na het borduren worden uitgesneden, waarbij je een brede strook nodig hebt om langs te snijden zonder in de steken te knippen.

Gebruik een volle, dichte satijnsteek met onderlaag (een randlijn plus een zigzag), zodat de rand mooi bol staat en de stof verbergt. Zie je na het borduren een kier tussen de vulling en de rand, dan trekt de vulling naar binnen: geef de vulling trekcompensatie (een paar tiende millimeter) of gebruik een stevigere versteviging.

Merrow of satijn: commerciële patches hebben vaak een merrowrand, een omgerolde overlocksteek die na het uitsnijden op een speciale merrowmachine wordt gemaakt. Dat geeft een dikke, koordachtige rand op ronde en eenvoudige vormen. Een borduurmachine voor thuis kan geen merrowrand maken, maar een dichte satijnrand geeft een strakke, platte rand op elke vorm, ook op sterren, letters en grillige contouren die een merrowmachine niet kan volgen.

In de randopties van StitchMyPic kies je hoe de rand het ontwerp volgt: Volgt het ontwerp, Volgt elke rand, of als Rechthoek, Afgeronde rechthoek of Ovaal, met een eigen breedte, kleur en afstand, en met of zonder vulling binnen de rand.

De basisstof moet stevig, dicht geweven en niet rekbaar zijn. Polyester keperstof (twill) is de standaard voor geborduurde patches: hij houdt dicht borduurwerk goed vast, is in veel kleuren verkrijgbaar en snijdt netjes. Andere goede keuzes:

• Patchkeper of patchstof: keperstof die speciaal voor patches wordt verkocht, vaak met een stuggere afwerking. Sommige producten zijn zo gemaakt dat de snijrand netjes genoeg is om met een hittemes te snijden.
• Vilt: makkelijk te knippen, rafelt niet, goed voor kinder- en hobbypatches. Gebruik stevig, dicht vilt; dun hobbyvilt rekt uit en vervormt onder een dichte vulling.
• Canvas, denim, zeildoek: stevig en prima voor patches op tassen en werkkleding.
• Bootvinyl of kunstleer: rafelt niet, maar elk naaldgaatje is blijvend, dus gebruik een lichtere dichtheid.

Vermijd tricot en rekbare stoffen. Die trekken tijdens het borduren naar binnen en de patch wordt golvend.

Opties voor versteviging:

• Zwaar scheurvlies: de gebruikelijke keuze voor bijknippen in de ring. Scheur het na het borduren voorzichtig weg; een paar stukjes die onder de rand achterblijven zijn normaal en worden door de achterkant afgedekt. Eén zware laag of twee middelzware lagen.
• Zwaar oplosvlies (vezelig, geen folie): lost volledig op, zodat er niets aan de rand zichtbaar blijft. Het geeft de schoonste afwerking van de rand, maar kan onder een dichte satijnsteek ongelijk perforeren, dus gebruik een zware kwaliteit of twee lagen.
• Knipvlies: geeft een stuggere patch, maar je moet het heel dicht langs de rand bijknippen, en dat vraagt precisie.
• Crinoline: een stugge, open geweven versteviging die professionele patchmakers samen met scheurvlies gebruiken.

Gebruik een scherpe borduurnaald 75/11 en 40 wt garen van polyester of rayon. Polyester is steviger voor patches die in de was gaan of op tassen komen.

Dit is de methode bijknippen in de ring voor een zelfgemaakte geborduurde patch. Je bestand heeft de kleurstops in deze volgorde nodig; goed gemaakte patchontwerpen borduren de rand al als laatste.

1. Span de versteviging in. Span zwaar scheurvlies of zwaar oplosvlies in, strak als een trommel en zonder kreukels. Span je de keperstof ook in, strijk hem dan glad maar rek hem niet uit, anders wordt de patch bol als een schaaltje als je hem loshaalt.
2. Borduur de plaatsingslijn. Een enkele rijgsteek op de kale versteviging laat zien waar de stof moet komen. Sla deze stap over als de stof is ingespannen.
3. Leg de stof erover. Bedek de plaatsingslijn met aan elke kant minstens 10 mm stof over. Zet hem vast met tijdelijke spuitlijm of plakband buiten het borduurvlak.
4. Borduur de vastzetsteek. Een rijgsteek (of een lichte zigzag) net binnen de plaatsingslijn zet de stof vast. De machine hoort daarna te stoppen.
5. Knip bij. Haal de ring van de machine zonder de stof uit de ring te halen en knip de stof vlak langs de vastzetsteek af, op ongeveer 1 mm afstand, met een gebogen applicatieschaar (eendensnavelschaar of dubbel gebogen schaar). Knip niet in de versteviging. Dit bijknippen bepaalt hoe strak de rand eruitziet.
6. Borduur het ontwerp. Zet de ring terug en borduur de vullingen, details en letters.
7. Borduur de satijnrand als laatste. Die dekt de geknipte rand en de vastzetsteek af. Controleer of er aan de buitenkant geen stof uitsteekt; is dat wel zo, knip dan bij en borduur de rand opnieuw.
8. Haal hem eruit en werk af. Scheur of spoel de versteviging weg, laat de patch plat drogen als hij is uitgespoeld, en verwijder draadeindjes en losse vezels.

Voor meerdere patches zet je kopieën naast elkaar in een grotere ring en groepeer je de kleuren, zodat eerst alle plaatsingslijnen worden geborduurd, dan alle vastzetsteken en dan alle vullingen en randen. Zo knip je alles bij in één stop in plaats van in meerdere.

Hoe je knipt, hangt af van wanneer de stof is geknipt.

• Bijknippen in de ring: de stof is al geknipt. Je verwijdert alleen de versteviging. Scheurvlies gaat er in kleine stukjes af; scheur naar de rand toe in plaats van ervan af, en ondersteun het borduurwerk met je duim. Oplosvlies lost op onder stromend water.
• Knippen na het borduren (schaar): knip net buiten de rand en laat een haarbreed versteviging staan, nooit in de satijnsteken.
• Hittemes: gebruikt op polyester patchkeper die als hele lap is geborduurd. Het verhitte mes smelt de rand tijdens het snijden dicht. Werk op een hittebestendige ondergrond zoals gehard glas, houd het mes schuin, gebruik alleen de punt met gelijkmatige druk, beweeg langzaam en veeg het mes om de paar centimeter schoon. Dit werkt alleen op synthetische stof en vraagt om een brede rand.
• Laser of snijmachine: gebruikt om series identieke vormen vóór het borduren te snijden, bij de methode eerst knippen.

Met een aansteker of heteluchtpistool kun je polyesterpluisjes aan de rand snel wegwerken, maar blijf bewegen: polyestergaren smelt snel en rayon verschroeit.

De achterkant bepaalt hoe de patch vastzit, hoe lang hij blijft zitten en of hij verplaatst kan worden. Kies hem op basis van waar de patch op komt en hoe vaak dat item wordt gewassen.

Opstrijkbaar (heatseal): een met warmte activeerbare lijmfolie die op de achterkant van de patch wordt gesmolten. Professionele heatsealfolies worden met een transferpers aangebracht; Madeira geeft bijvoorbeeld voor zijn 4220 nylon heatseal een middelmatige druk, 286–376 °F (ongeveer 141–191 °C), gedurende 15 seconden. Opstrijkbare lijm voor thuis werkt ook: de instructies van HeatnBond UltraHold van Therm O Web schrijven een middelwarm, droog strijkijzer voor (geen stoom), 2 seconden per stuk om de lijm op de achterkant te smelten, en daarna 8 seconden stevige druk per stuk om de patch op katoen te hechten, langer bij dikkere stoffen. UltraHold is een lijm voor niet-naaien; wil je ook rond de patch stikken, dan raadt de fabrikant HeatnBond Lite aan. Heatseal op de achterkant zet ook de draden vast en dekt achtergebleven stukjes versteviging af.

Opnaaibaar: geen achterkant, of een gewone stoffen achterkant. Dit is de duurzaamste keuze en de enige goede voor leer, nylon jassen en andere stoffen die niet tegen hitte kunnen.

Klittenband: naai de haakkant op de achterkant van de patch en de luskant op het kledingstuk of de tas. Gebruikelijk op uniformen, tactische tassen en petten waar patches worden gewisseld.

Plakkend (sticker): een drukgevoelige lijm voor tijdelijk gebruik op harde oppervlakken, tassen of badges voor evenementen. Overleeft geen wasbeurt.

Veel borduurders combineren er twee: een opstrijkbare achterkant om de patch precies te plaatsen, en daarna een stiklijn rond de rand zodat de randen in de was nooit loskomen.

Opstrijken: was het kledingstuk voor zonder wasverzachter, want die kan voorkomen dat de lijm hecht. Leg de patch op zijn plek, dek hem af met een persdoek of bakpapier en druk met stevige druk (niet schuiven met het strijkijzer) zo lang als de instructies van je lijm aangeven. Keer het kledingstuk binnenstebuiten en strijk ook vanaf de achterkant. Laat alles helemaal afkoelen voordat je de rand test. Strijk daarna niet herhaaldelijk over die plek.

Opnaaien: zet de patch vast met spelden of door hem op te strijken, en stik dan vlak langs de binnenkant van de satijnrand met een rechte steek, of met een smalle zigzag over de rand in een passende garenkleur. Gebruik een jeans- of leernaald voor zware stoffen. Met de hand werkt een overhandse steek over de rand met passend garen goed.

Klittenband: knip de luskant iets kleiner dan de patch zodat hij niet zichtbaar is, en naai hem eerst op het kledingstuk. Naai of lijm de haakkant op de achterkant van de patch.

Was kleding met patches binnenstebuiten op een fijnwasprogramma, en droog op lage temperatuur of laat aan de lijn drogen. Dat spaart zowel de lijm als de satijnrand.

Wil je een patchbestand van een logo of tekening, upload het dan naar StitchMyPic, kies de stijl Embleem, pas de breedte en vorm van de rand aan en controleer gratis het voorbeeld en de ringmaat voordat je PES, DST, JEF of EXP downloadt.