Waarom rimpelt mijn borduurwerk? Oorzaken en oplossingen die werken

In de meeste gevallen wel. Te weinig of de verkeerde versteviging is de grootste oorzaak van rimpels, gaatjes en kieren tussen vullingen en contouren. Fabrikanten van versteviging zoals OESD en Sulky hanteren dezelfde basisregel: scheurvlies voor geweven stoffen die niet rekken, knipvlies voor tricot en alles wat rekbaar is.

• Tricot (T-shirts, polo's, hoodies, jersey): altijd knipvlies. Scheurvlies kan er direct uit de ring prima uitzien, maar zodra het is weggescheurd houdt niets de steken meer vast en rekt de tricot ervan weg. Onzichtbaar polymesh van ongeveer 1,5 oz werkt voor lichte ontwerpen; gebruik middelzwaar knipvlies (ongeveer 2,5 oz) voor massieve vullingen.
• Lichte geweven stoffen (quiltkatoen, overhemdstof, popeline): middelzwaar scheurvlies voor lichte ontwerpen, knipvlies voor dichte. Dun katoen rimpelt snel, omdat het weinig body heeft om de trekkracht te weerstaan.
• Zware geweven stoffen (denim, canvas, keper): scheurvlies is normaal gesproken genoeg; twee lichte lagen scheuren netter af dan één zware.
• Gladde of fijne stoffen (satijn, nylon, zijde): een opstrijkbare of klevende versteviging voorkomt dat de stof tijdens het borduren over de versteviging schuift.
• Badstof, fleece, fluweel: versteviging eronder plus een in water oplosbare toplaag erbovenop, zodat de steken niet in de pool wegzakken en ongelijk trekken.

Zie je tijdens het borduren de eerste rimpel ontstaan, schuif dan een extra vel scheurvlies onder de ring. Wat al geborduurd is, maak je daarmee niet ongedaan, maar vaak red je zo de rest van het ontwerp. Neem de volgende keer een zwaarder gewicht, of stap over van scheurvlies op knipvlies. Te veel versteviging is zelden een probleem; te weinig bijna altijd.

Opstrijkbare versteviging verdient een aparte vermelding voor tricot: een lichte opstrijkbare laag die je vóór het inspannen op de achterkant strijkt, voorkomt dat de stof uitrekt terwijl je hem inspant. Zo pak je in één stap de op één na grootste oorzaak van rimpels aan.

Span stof en versteviging samen in, glad en strak, maar nooit uitgerekt. Bij deze stap gaat het bij de meeste mensen mis, vooral bij T-shirts.

Als je tricot strakker trekt nadat de ring dicht is, leggen de steken de stof in die uitgerekte toestand vast. Zodra je hem uit de ring haalt, veert de stof rond het ontwerp terug naar zijn normale maat, terwijl het geborduurde deel dat niet kan, en dat verschil zie je als rimpels. Stof die te los zit heeft het omgekeerde probleem: hij verschuift en sleept tijdens het borduren, wat kieren en golfjes geeft.

Wat werkt:

1. Gebruik de kleinste borduurring waar het ontwerp in past. Een ring van 5 × 7 in (130 × 180 mm) houdt een logo van 90 mm op de linkerborst veel minder stevig vast dan een ring van 4 × 4 in (100 × 100 mm).
2. Leg versteviging en stof plat op tafel, met de draadrichting recht en zonder vouwen.
3. Draai de schroef van de buitenring los tot de binnenring er met lichte druk in schuift, en draai hem daarna vast. Trek achteraf niet meer aan de randen van de stof.
4. Controleer het oppervlak: het moet vlak en stevig aanvoelen, niet vervormd. Bij tricot moeten de ribbels nog recht lopen, niet krom.
5. Voor items die je niet goed kunt inspannen, zoals kragen, dikke handdoeken en tassen, span je alleen de versteviging in, zet je het item vast met plakkende versteviging of spuitlijm, en borduur je eerst een rijgkader als je machine dat heeft.

Het rijgkader helpt ook bij gladde stoffen: het hecht stof en versteviging rond het ontwerp aan elkaar, zodat ze als één geheel bewegen.

Een ontwerp dat is gedigitaliseerd voor een pet van zware keperstof laat een licht T-shirt rimpelen, zelfs als je perfect hebt ingespannen. Dichtheid, onderlaag, trekcompensatie en steekrichting bepalen samen hoe hard de steken trekken, en die zitten in het bestand.

• Dichtheid: een rijafstand van ongeveer 0,40 mm is een gangbare standaard voor vullingen. Een kleinere afstand (0,30–0,35 mm) oogt massief op geweven stof, maar is vaak te veel voor tricot en dun katoen. Verruim je hem naar 0,42–0,45 mm, dan dalen het aantal steken en de trekkracht merkbaar, meestal zonder dat de stof erdoorheen schijnt. Gestapelde vullingen, waarbij de ene kleur bovenop de andere wordt geborduurd, verdubbelen de belasting; goede ontwerpen snijden het vlak eronder juist weg.
• Onderlaag: de steken die als eerste worden geborduurd, onder de zichtbare vulling, zetten de stof vast op de versteviging zodat hij niet kan verschuiven. Een ontbrekende onderlaag is een klassieke oorzaak van rimpels en kieren op tricot. Te veel onderlaag is ook een probleem: Madeira adviseert om op kwetsbare stoffen de onderlaag te beperken en de totale dichtheid te verlagen. Als vuistregel past een lichte randlijn plus een zigzag- of rasteronderlaag bij de meeste vullingen op kleding.
• Trekcompensatie: steken trekken de stof naar binnen in de richting waarin ze worden geborduurd, waardoor vormen smaller uitvallen dan getekend en contouren hun vullingen missen. Trekcompensatie maakt elke vorm iets breder, meestal 0,2–0,4 mm, meer op rekbare stof. Te weinig geeft kieren; de kieren verbergen met meer dichtheid geeft rimpels.
• Steekrichting: een grote vulling die in één richting wordt geborduurd, trekt de stof hard langs die as. Wissel de vulhoek af tussen naast elkaar liggende vlakken en borduur van het midden van het ontwerp naar buiten; zo spreid je de trekkracht en duw je overtollige stof naar de randen in plaats van hem in het midden op te sluiten.
• Brede satijnsteken: satijnkolommen breder dan ongeveer 7–8 mm trekken sterk en kunnen loskomen van de stof. Maak van brede vlakken een vulling.

Maak je je eigen bestanden, dan zet de stofinstelling Tricot in StitchMyPic de dichtheid op 0,42 mm met 0,3 mm trekcompensatie en een passende onderlaag, en de dichtheidsregelaar heeft een snelkeuze Licht (0,45 mm) voor dunne of rekbare stof.

Ja, al zijn dat meestal de laatste dingen die je controleert, na versteviging, inspannen en dichtheid.

• Draadspanning: een te strakke bovendraadspanning trekt de stof langs elke steeklijn omhoog, wat je ziet als fijne plooitjes, vooral langs satijnkolommen en rijgsteken. Madeira raadt aan de spanning zo laag mogelijk te houden: borduur een proefje en kijk naar de achterkant van een satijnkolom. Je wilt ongeveer een derde onderdraad in het midden en twee derde bovendraad aan weerszijden. Zie je helemaal geen witte onderdraad, dan is de bovendraad te los; loopt de onderdraad breed uit, dan is de bovendraad te strak. Op thuismachines zet je de bovendraadspanning één stap lager en test je opnieuw.
• Naald: een botte of beschadigde naald duwt de stof omlaag in plaats van er netjes doorheen te prikken, waardoor de stof meegesleept wordt en er rimpels en getrokken draden ontstaan. Vervang hem na elke 8 tot 10 uur borduren, of meteen als je een plopgeluid hoort. Gebruik de kleinste maat die bij je garen past: 75/11 voor standaard 40 wt garen, 65/9 voor fijne stoffen of 60 wt garen. Gebruik een ballpointnaald op tricot en een scherpe naald op geweven stof.
• Garendikte: op fijne of rekbare stof brengt 60 wt garen voor kleine letters en details minder volume en trekkracht in de stof dan 40 wt.
• Snelheid: dichte ontwerpen op kwetsbare stof borduren beter op een lagere snelheid; de stof krijgt dan tussen de steken door de tijd om tot rust te komen.
• Spoel: een verkeerd geplaatste of ongelijk opgewonden spoel verandert de spanningsbalans. Plaats hem opnieuw en doe de spanningstest nog eens.

Kijk waar en hoe de stof rimpelt. Het patroon van de golfjes wijst meestal direct naar de oorzaak.

Verander één ding tegelijk op een proeflapje van dezelfde stof. Verander je versteviging, dichtheid en spanning allemaal tegelijk, dan weet je niet wat het heeft opgelost, en is het volgende kledingstuk weer gokwerk.

Lichte rimpels kun je vaak wegstrijken; zware niet. Wees eerlijk tegen jezelf over welk geval je hebt voordat je er een uur aan besteedt.

Strijken (lichte rimpels):

1. Knip eerst de versteviging bij: knipvlies op ongeveer 6 mm (1/4 in) van het borduurwerk, met afgeronde hoeken. Scheurvlies verwijder je laag voor laag, scheurend in de richting van het ontwerp zodat je geen steken lostrekt.
2. Leg een dikke handdoek op de strijkplank en leg het borduurwerk er met de goede kant naar beneden op, zodat de steken in de handdoek wegzakken in plaats van platgedrukt te worden.
3. Dek de achterkant af met een persdoek, gebruik stoom en de temperatuur die de stof verdraagt, en druk recht naar beneden. Til het strijkijzer op en verplaats het in plaats van te schuiven, want schuiven rekt de stof uit.
4. Strijk de golfjes terwijl de stof nog warm is met je vingers voorzichtig van het ontwerp weg, langs de draadrichting en niet schuin, en laat de stof daarna plat afkoelen.

De achterkant ondersteunen (tricot): een zachte opstrijkbare tussenvoering die je over de achterkant van het ontwerp strijkt, geeft de ondersteuning die ontbrak en maakt milde golfjes op T-shirts vaak voorgoed vlak.

Zware rimpels: als de stof strak samengetrokken zit onder een dichte vulling, helpt geen enkele hoeveelheid stoom, omdat de steken zelf de stof ingekort houden. Je kunt dan de steken verwijderen (met een stekengum of een scherp tornmesje vanaf de achterkant) en opnieuw borduren met een betere opzet, of het vlak afdekken met een patch of applicatie. Bij een verkoopartikel beschouw je het als proefstuk en maak je het opnieuw.

Krimprimpels, waarbij het ontwerp vlak lag tot de eerste wasbeurt, komen door stof die rond het borduurwerk is gekrompen. Was katoenen kledingstukken en handdoeken voor voordat je erop borduurt.

Een korte routine voor elke nieuwe stof of elk nieuw ontwerp voorkomt de meeste rimpels:

1. Stem de versteviging af op de stof en het gewicht van het ontwerp: knipvlies voor alles wat rekt, zwaarder voor dichte ontwerpen.
2. Span vlak en stevig in, in de kleinste ring die past, zonder daarna aan de stof te trekken.
3. Controleer of het bestand bij de stof past: dichtheid, onderlaag en trekcompensatie voor tricot zijn anders dan voor keperstof.
4. Plaats een nieuwe naald van het juiste type en de juiste maat, en controleer de spanning met een snelle satijntest.
5. Borduur een proefje op een restje of een goedkoop kledingstuk van dezelfde stof, haal het uit de ring, strijk het en bekijk het voordat je het echte stuk borduurt.
6. Was alles voor wat kan krimpen.

In StitchMyPic kies je de stof vóór het exporteren, en het voorbeeld toont het aantal steken en het borduurverloop, zodat je ziet hoe zwaar een ontwerp is voordat het de stof raakt. Rimpelt een proefborduursel nog steeds, zet de dichtheid dan een stap lager en download het bestand opnieuw; opnieuw downloaden van een ontgrendeld ontwerp is 7 dagen gratis.