Steekdichtheid bij borduren uitgelegd: rijafstand, instellingen en een tabel per stof

Niet alle software toont dichtheid op dezelfde manier, en daarom kan hetzelfde ontwerp worden beschreven als 0,4 mm, 4,0 of 4 pt.

• Millimeters: de directe afstand tussen rijen. 0,40 mm betekent dat twee naast elkaar liggende rijen vier tiende millimeter van elkaar liggen.
• Punten: veel professionele pakketten, en de gewoontes van mensen die met Tajima-workflows en Wilcom-software hebben leren werken, drukken de afstand uit in punten, waarbij 1 punt 0,1 mm is. Dus 4 pt is 0,4 mm, 3,5 pt is 0,35 mm en 4,5 pt is 0,45 mm. Embird omschrijft zijn dichtheidswaarde bijvoorbeeld als de afstand tussen steken in tienden van een millimeter, dus een waarde van 4 betekent 0,4 mm.
• Percentages: sommige programma's tonen dichtheid als percentage van de standaardafstand. In dat geval betekent 200% dubbele afstand, dus halve dichtheid.
• Lijnen per inch of steken per oppervlak: oudere of hobbysoftware gebruikt die soms. Reken ze om naar mm voordat je ze met ander advies vergelijkt.

Eén detail is belangrijk als je een tatamivulling op het scherm opmeet: elke doorgang over een vorm wordt gevolgd door een doorgang terug, en Wilcom merkt op dat de afstand wordt gemeten vanaf het einde van de rij, of tussen elke tweede lijn. Tel je elke zichtbare lijn als een rij, dan lees je de afstand als de helft van wat hij echt is.

Als een garenfabrikant een "dichtheid van 3,5" aanraadt voor een fijn garen, gebruikt hij de puntenschaal: 3,5 betekent 0,35 mm.

Satijnkolommen werken met hetzelfde idee, de afstand tussen naast elkaar liggende zigzagsteken, maar de juiste waarde hangt af van de breedte van de kolom.

• Smalle satijnsteek (ongeveer 1–2 mm breed, kleine tekst, dunne contouren): mag iets opener zijn dan een vulling. Steken die maar 1 mm lang zijn en op 0,3 mm op elkaar gepakt liggen, ogen zwaar, stapelen zich op en snijden in de stof.
• Middelbrede satijnsteek (2–5 mm, gangbare letters en randen): ongeveer 0,4 mm is een verstandig begin.
• Brede satijnsteek (boven 5 mm): heeft een kleinere afstand nodig zodat de lange steken dekken, plus een stevige onderlaag. Boven ongeveer 7–8 mm kunnen lange satijnsteken blijven haken en los gaan liggen, en de meeste digitaliseerders stappen dan over op een vulling of splitsen de satijnsteek.

Daarom bieden programma's automatische satijnafstand die meeverandert met de kolombreedte. Het voorbeeld van Wilcom: met 0,4 mm afstand op een kolom van 4 mm brengt een automatische afstand van 90% hem terug naar 0,36 mm. Lagere percentages maken de afstand kleiner, hogere maken hem groter.

Ook binnenbochten vragen aandacht. Bij een gebogen satijnkolom is de binnenrand korter dan de buitenrand, waardoor de steken zich daar ophopen. Te veel opgehoopte steken aan de binnenkant van een bocht ogen slordig en zijn een veelvoorkomende oorzaak van draadbreuk. Goede digitaliseersoftware vermindert of verkort de steken aan de binnenrand.

Het aantal steken stijgt snel naarmate de afstand kleiner wordt, omdat elke rij die je toevoegt over de hele vorm moet worden geborduurd.

Als grove regel zet een tatamivulling met 0,4 mm rijafstand en een normale steeklengte van 3,5–4 mm ongeveer 70 steken in elke vierkante centimeter, nog zonder onderlaag. Een volledig gevuld vierkant van 100 × 100 mm (4 × 4 in) is 100 cm², dus dat is ongeveer 7.000 steken voor alleen de bovenlaag, en vaak 8.000–10.000 als onderlaag, verbindingssteken en randen erbij komen.

Verander de afstand en het aantal verandert evenredig mee:

• 0,30 mm in plaats van 0,40 mm: ongeveer 33% meer steken in de vulling.
• 0,45 mm in plaats van 0,40 mm: ongeveer 11% minder.
• 0,60 mm: ongeveer een derde minder, en de stof begint door te schijnen.

Het aantal steken is meer dan een getal op het scherm. Het is borduurtijd, garenverbruik en naaldsteken. Elke extra rij is weer een reeks gaatjes in hetzelfde kleine stukje stof, en daar beginnen de meeste dichtheidsproblemen. Zien twee versies van een ontwerp er op het scherm hetzelfde uit, dan borduurt de versie met minder steken meestal beter.

De meeste dichtheidsproblemen zie je na één proefborduursel, als je weet waar je op moet letten.

Signalen dat een ontwerp te dicht is:

• Het voelt stijf en plankachtig aan, het zogenaamde kogelvrije embleem, vooral op een T-shirt waar het soepel zou moeten vallen.
• Rimpels of tunneling rond het ontwerp, zelfs met de juiste versteviging.
• Vaak draadbreuk, rafelend of lussend garen, vaak op dezelfde plek in het ontwerp.
• Gebroken of afbuigende naalden, vooral waar een vulling over een satijnrand of een andere vulling heen ligt.
• Gaatjes of sneden langs de randen, omdat de naald de stof langs een lijn perforeert.
• Bolle, hobbelige opbouw waar kleuren elkaar overlappen.

Signalen dat een ontwerp te licht is:

• De kleur van de stof is tussen de rijen zichtbaar, het duidelijkst met licht garen op donkere stof.
• Rijen zien eruit als losse lijnen in plaats van een glad oppervlak.
• Randen ogen rafelig omdat de satijnrand niets stevigs heeft om op te liggen.
• Op badstof en fleece zakken de steken weg in de pool en verdwijnen ze.

Is een vulling te dicht, vergroot de afstand dan met 0,05 mm per keer, controleer of de onderlaag de dekking niet verdubbelt en verminder de overlap tussen naast elkaar liggende vlakken. Is hij te licht, vergelijk dan eerst de garenkleur met de stof: een donkere stof onder licht garen heeft meer dekking nodig dan hetzelfde garen op een stof in dezelfde kleur. Maak de afstand daarna in kleine stappen kleiner, of voeg een onderlaag toe voordat je de bovenlaag dichter maakt.

De stof is de belangrijkste reden dat één dichtheid niet bij elk werk past. De algemene regel van Wilcom voor zijn stofinstellingen is dat de afstand groter wordt op dikke of dichte stoffen en kleiner op doorschijnende of open weefsels, terwijl rekbare tricot meer trekcompensatie, extra zigzagonderlaag en een iets lagere dichtheid krijgt.

De tabel hieronder is een vertrekpunt voor 40 wt garen van polyester of rayon met een passende versteviging. Test op een restje van de echte stof voordat je een serie borduurt.

Gebruik dezelfde tabel in punten door met 10 te vermenigvuldigen: 0,40 mm is 4,0 pt. Satijntekst ligt op elke stof meestal tussen 0,35 en 0,45 mm, aangepast aan de kolombreedte.

Onderlaag en garendikte veranderen hoe dicht een vulling eruitziet zonder de afstandswaarde te veranderen, dus je moet ze samen instellen.

Onderlaag. Een laag rijg-, rand- of zigzagsteken die eerst wordt geborduurd, houdt de stof vast, tilt de bovenlaag op en zorgt voor extra dekking. Met een goede onderlaag kun je de bovenste vulling vaak op 0,42–0,45 mm zetten en toch volledige dekking krijgen, wat lichter en soepeler is dan 0,35 mm zonder onderlaag. Twee aandachtspunten:

• Een zware onderlaag plus een kleine afstand in de bovenlaag stapelt zich op en geeft een stijf, kogelvrij resultaat.
• Bij open decoratieve vullingen (0,6 mm en meer) moet de onderlaag meestal uit, want Wilcom merkt op dat onderlaag en verbindingssteken door een grote afstand heen zichtbaar zijn.

Garendikte. Hoe hoger het gewichtsnummer, hoe dunner het garen. Het meeste borduuradvies, inclusief de standaard van 0,4 mm, gaat uit van 40 wt. Een 60 wt garen dekt minder per steek en heeft dus een kleinere afstand nodig om de stof te verbergen: Madeira geeft voor zijn Classic Rayon No. 60 een gemiddelde digitaliseerdichtheid van 3,5 (0,35 mm), met een naald 65/9 of 70/10. In de praktijk wordt 60 wt gebruikt voor kleine letters en fijne details en niet voor grote vullingen, omdat een groot vlak op 0,35 mm lang duurt om te borduren. Zwaarder 30 wt garen werkt andersom en kan opener dan 0,4 mm.

Zet je een ontwerp voor 40 wt over op 60 wt garen zonder de afstand aan te passen, reken er dan op dat de stof doorschijnt.

Een afgewerkt borduurbestand (PES, DST, JEF, EXP) is een lijst naaldposities, geen vormen. Als de meeste machines en eenvoudige programma's het schalen, verschuiven ze elke steek evenredig en houden ze hetzelfde aantal steken.

• Verkleinen: hetzelfde aantal steken komt op een kleiner oppervlak. Op 80% wordt een vulling van 0,40 mm 0,32 mm, en satijnsteken worden korter. Verklein je verder, dan krijg je de symptomen van te dicht hierboven: stijfheid, draadbreuk en heel korte steken die zich ophopen.
• Vergroten: de rijen komen verder uit elkaar te liggen. Op 120% wordt 0,40 mm 0,48 mm en worden de steken langer. Ga je verder, dan schijnt de stof door en beginnen lange satijnsteken te haken.

Daarom beschouwen digitaliseerders ongeveer 10–20% groter of kleiner meestal als de veilige marge om een borduurbestand te schalen zonder het opnieuw te berekenen. Boven ongeveer ±20% gebruik je software die steken en afstand voor de nieuwe maat herberekent, of ga je terug naar het oorspronkelijke ontwerp en maak je het borduurbestand op de maat die je nodig hebt. Met de resize-tool van Embird kun je bijvoorbeeld vlakken opnieuw vullen en de dichtheid van kolommen en vullingen instellen bij het schalen, en je kunt het nieuwe aantal steken met het origineel vergelijken om het resultaat te controleren.

In StitchMyPic verander je de maat voordat de steken worden gemaakt, dus de rijafstand die je kiest blijft hetzelfde op 70 mm of op 250 mm. Je kunt hetzelfde ontwerp in de 7 dagen na het ontgrendelen ook opnieuw downloaden op een andere maat, in plaats van een afgewerkt bestand op de machine te schalen.

Onthoud je maar één reeks getallen, gebruik dan deze voor 40 wt garen en stel bij na een proefborduursel:

1. Standaardvulling: 0,40 mm (4 pt). Lichter voor tricot (0,42–0,45 mm), nog lichter voor denim en leer.
2. Dichte vulling voor maximale dekking: 0,30–0,35 mm, alleen op stabiele stof en kleine vlakken, of voor 60 wt garen.
3. Lichte vulling voor een soepel resultaat: 0,45–0,50 mm met een goede onderlaag.
4. Satijntekst en randen: 0,35–0,45 mm, kleiner voor brede kolommen, opener voor heel smalle.
5. Een afgewerkt bestand schalen: blijf binnen ongeveer ±20% en controleer het aantal steken.

In StitchMyPic loopt de dichtheidsregelaar van 0,25 tot 1 mm, met snelkeuzes Licht (0,45), Gebalanceerd (0,40) en Dicht (0,30). De stofinstellingen zetten dichtheid, trekcompensatie en onderlaag samen goed: Tricot gebruikt 0,42 mm met 0,3 mm trekcompensatie, Badstof / fleece / pluche 0,38 mm, Denim / zwaar canvas 0,45 mm en Leer / vinyl 0,55 mm zonder onderlaag. Het gratis voorbeeld toont het aantal steken en een schatting van de borduurtijd, zodat je ziet wat een wijziging van 0,05 mm doet voordat je iets borduurt.